Mathieu Kessels: stimulator van het Zuid-Nederlands muziekleven
Hoe gaan wij in Nederland om met ons muzikaal erfgoed? Sena Magazine gaat op zoek naar plekken waar de nationale muziekhistorie wordt gekoesterd. Zo kwamen wij terecht bij Kessels Museum in Tilburg.
Mathieu Kessels was een muzikale duizendpoot. ‘Stimulator van het Tilburgs en Zuid-Nederlands muziekleven’, volgens de museumbrochure. “Grondlegger van Tilburg Muziekstad”, gooit Anja Eijkemans daar een schepje bovenop, knipogend naar de slogan ‘Tilburg Textielstad’.
Kessels Museum, waarvan Eijkemans bestuurslid is, presenteert de geschiedenis en het erfgoed van de in 1886 door dirigent, componist, uitgever en instrumentenmaker Mathieu Kessels opgerichte muziekinstrumentenfabriek.
Het bedrijf produceerde tot 1955 ruim 550.000 muziekinstrumenten. Van koperen en houten blaasinstrumenten en strijk- en slaginstrumenten tot piano’s, pianola’s en harmoniums.
De Limburger vestigde zich in 1885 in Tilburg, waar zijn broer Jos dirigent was van de Nieuwe Koninklijke Harmonie. Zelf begon hij er een carrière als uitgever en instrumentenbouwer. “Eerst vanuit huis”, vertelt Eijkemans. “Uiteindelijk leidde dat tot een beeldbepalende fabriek langs het spoor. De grootste order was een opdracht van 4.800 instrumenten voor militaire fanfares in Turkije.”
Kessels haalde, met onder andere vioolbouwers uit Tsjechië en Duitsland, al vroeg gastarbeiders naar Nederland. Als sociaal bewogen ondernemer zorgde hij ook voor hun huisvesting en moedigde hij zijn personeel aan om – tijdens werkuren – een instrument op te pakken om samen te gaan musiceren. “Zo zijn in Tilburg de eerste fanfares ontstaan. Zijn credo was: niet alleen de muziek zelf verbindt, muziek maken verbindt ook.”
Eerder dan de Ford-fabrieken paste de innovatieve Mathieu Kessels al een efficiënte, tijdbesparende assemblagetechniek toe. Dat maakte de instrumenten betaalbaar voor iedereen.
De historie van Kessels wordt beneden uitgebeeld via een tijdlijn die verwerkt is in een levensgrote notenbalk. Op de eerste verdieping staan diverse door Kessels’ fabriek vervaardigde muziekinstrumenten uitgestald in vitrinekasten. Soms is een viool, trompet of saxofoon uit elkaar gehaald, om te laten zien hoe die is opgebouwd. Er zijn ook filmpjes te zien over de moderne productiewijze.
We lopen langs enkele interactieve elementen. “Sla d’r maar op”, zegt Eijkemans bij een rijtje holle buizen, “dat mag hier. Hoe hoger de buis, des te lager de toon.” Elders kun je de onderdelen van in tweeën gedeelde blaasinstrumenten aan elkaar koppelen door op de juiste knop te drukken. Op de blokfluit na is dat moeilijker dan gedacht.
In het restauratieatelier kunnen bezoekers terecht met hun haperende instrument of voor een praatje met de restaurateurs. Originele werkbanken, gereedschappen en materialen uit de oude fabriek vormen het decor. “De vrijwilligers die er werken zijn zeer betrokken en kunnen veel vertellen”, verzekert Eijkemans.
In het KidsMuziekLab op de tweede etage mag je overal aankomen. Eijkemans nodigt de interviewer uit om zo hard mogelijk op een gigantische gong te slaan. Een uitdaging voor kinderen die zich ook kunnen uitleven op een flessenorgel of op een genummerd toetsenbord, waarop bij de juiste aanslagvolgorde Zeg Roodkapje weerklinkt.
Workshops beginnen met de vraag ‘wat is muziek?’ en eindigen met het aan een werktafel zelf in elkaar zetten van een echt instrument, waarmee ze met elkaar gaan musiceren. “Kinderen gaan meteen aan de slag. Hun ouders zitten intussen te wachten, maar gaan na een tijdje zelf ook wat uitproberen en meespelen met de kinderen. Helemaal in de geest van Mathieu Kessels. Die speelde, onder meer als eerste directeur van de Tilburgse muziekschool in 1908, een grote rol in muziekonderwijs aan met name de jeugd. Hier willen we zijn verhaal uitdragen en doorgeven. Vandaar dat KidsMuziekLab, ter stimulatie van de muziekmakers van de toekomst.”
De recente verhuizing van het museum naar het Huis van Muziek in de Stationsstraat, de thuishaven van de Nieuwe Koninklijke Harmonie, maakt het museum zichtbaarder dan voorheen, vertelt Eijkemans, maar nog niet genoeg. “Studenten communicatie van Fontys Hogeschool zijn aan het onderzoeken hoe je meer jongeren binnenkrijgt. Het museum heeft alles voor ouderen, jongeren en kleine kinderen, maar je moet het wel weten.”
Er wordt hard gewerkt aan naamsbekendheid en zichtbaarheid door het pand aan de buitenkant aan te passen en activiteiten te ontwikkelen als lezingen en voorleesdagen. “We zijn langzaam aan het professionaliseren. En we kunnen altijd meer vrijwilligers gebruiken.”
https://kesselsmuseum.nl/
