Van gebruik tot vergoeding

Onlangs publiceerde Berenschot organisatieadviseurs een zogenaamd ‘white paper’ over de geldstromen in de muziekindustrie. Er is gekeken naar de incasso en verwerking van de vergoedingen voor het gebruik van beeld en geluid door de collectieve beheerorganisaties (CBO’s) in Europa. De voor de hand liggende belangrijkste conclusies zijn dat de uitkomsten van de verwerking nogal kunnen verschillen, en dat het wel wat efficiënter zou kunnen. Het rapport kan worden opgevraagd bij Berenschot.

Berenschot concentreert zich in zijn onderzoek en de conclusies daaruit op de CBO’s aan de auteursrechtenkant. En kijkt dus voor Nederland naar de relevante cijfers van BumaStemra zoals in het jaarverslag over 2024 gepubliceerd. Een gemiste kans dus dat de CBO’s aan de artiestenkant niet in het onderzoek zijn meegenomen. Sena zou als Nederlandse CBO in het Europese beeld een heel goed figuur hebben geslagen.

Het lijkt waarschijnlijk dat het onderzoek beperkt is om het overzichtelijk te houden. Immers, als je voor elk land in Europa de CBO’s voor beide geldstromen moet beoordelen, levert dat tweemaal zoveel werk op en een langer rapport dan de twaalf relevante pagina’s die nu gepubliceerd zijn (het hele rapport telt negentien pagina’s).

In tweede instantie lijkt het mij ook waarschijnlijk dat de resultaten van het onderzoek (versnippering en inefficiëntie) beter uitkomen aan de auteursrechtelijke kant. Waar BumaStemra zich jarenlang op de borst klopte met als primair resultaat dat er in een kalenderjaar evenveel was geïncasseerd als uitbetaald, werd er nooit gewezen op het veelvoud van dat bedrag dat werd gebruikt om te beleggen. De stilgehouden overweging daarbij was dat de opbrengsten ervan werden gebruikt om de kosten van de organisatie te verminderen, en zo een gunstiger beeld van zichzelf te schetsen.

Sena heeft als missie om de geïncasseerde gelden zo goed en zo snel mogelijk te verwerken en uit te keren. Vanuit dat uitgangspunt is er ook nooit belegd met nog niet verwerkte gelden. Wanneer Berenschot deze CBO beoordeelt, en ze met de vergelijkbare andere Europese organisaties vergelijkt, zouden de bevindingen minder ruimte laten voor de gestelde conclusies.

Ter verdediging van BumaStemra: de verwerking van vergoedingen voor auteursrechten is vele malen ingewikkelder dan deze ten behoeve van de uitvoerende muzikanten en de muziekmaatschappijen. Een vergoeding voor het gebruik van een master recording gaat naar de repertoire-eigenaar en de geregistreerde muzikanten. Alleen de eerste zou bij een overname door een andere partij kunnen veranderen; de muzikanten op de betreffende opname blijven dezelfde. Aan de auteursrechtelijke kant zijn vaak (en vaak ook een steeds groter aantal) schrijvers en componisten betrokken. Die kunnen allemaal hun eigen uitgeverij achter zich hebben, en kunnen ook nog eens relatief eenvoudig van uitgeverij wisselen. De tijdige, juiste en volledige registratie van al die verschillende rechten, en dus de vergoedingen daarvoor, zijn en blijven een enorme uitdaging. Als een van de rechthebbenden niet (meer) juist geregistreerd staat, leidt dat al snel tot vertraging bij de andere betrokkenen.

De aanbevelingen van Berenschot zijn niet verrassend: sneller uitbetalen, internationale afstemming en samenwerking, innovatie in de technologische infrastructuur en harmonisatie van de incasso voor digitale exploitatie. De vijfde aanbeveling is eigenlijk de samenvatting van de andere vier: verminder de gelden die om welke reden dan ook nog niet kunnen worden uitgekeerd. Tsja, dat kun je ook samenvatten als ‘zorg dat alles klopt’.

En dat laatste begint bij jezelf als rechthebbende. Zorg dat de registratie van jouw rechten in orde is, zo snel mogelijk, en goed. Niet zo goed mogelijk, maar exact zoals afgesproken en aangegeven.